Ekipa filmowa

Wstęp do wykazu praw i obowiązków członków grupy produkcyjnej podczas realizacji filmu

Spis czynności obowiązujących dla różnych zawodów filmowych podczas produkcji filmu w polskiej kinematografii regulowały w latach ubiegłych różne akty prawne, często na zasadzie prawa powielaczowego lub jako wewnętrzne rozporządzenia w wytwórniach filmowych, dotyczące zarówno produkcji fabularnej, jak i dokumentalnej, dubbingu, filmu animowanego, itp.

Jednym z pierwszych zwartych tzw. regulaminów był projekt Edwarda Zajićka, zatwierdzony przez Stanisława Albrechta, szefa Centralnego Urzędu Kinematografii (30 kwietnia 1952 r.). Następna wersja regulaminu powstała w 1956 roku, zatwierdzona decyzją Prezesa Urzędu Kinematografii (17 grudnia 1956 r.). Kolejne regulaminy przygotowane przez m.in. w Naczelnym Zarządzie Kinematografii ewoluowały w kwestiach merytorycznych i formalnych, aż do najbardziej znanego w branży aktu – zarządzenia nr 16/73 Dyrektora Przedsiębiorstwa Realizacji Filmów „Zespoły Filmowe” (Wiesława Bożyma) z dnia 18 grudnia 1973 r., z datą wejścia w życie 1 stycznia 1974 r., o wejściu w życie „Regulaminu grupy zdjęciowej filmu fabularnego”, jako obowiązującego kierownictwa grup zdjęciowych. Następne wersje i udoskonalenia tego regulaminu nie zyskały już miana nawet zarządzeń.

Proponowane opracowanie jest oparte na schemacie tradycyjnego toku produkcji i dotyczy głównie produkcji filmu fabularnego. Pominięto niektóre zawody i specjalności jako funkcjonujące autonomicznie, poza zasadniczą ekipą (jak scenarzysta, kompozytor, grafik komputerowy, konsultant muzyczny). Równie dobrze można tę liczbę współpracowników rozszerzyć i przypomnieć ich zasadnicze zadania podczas współpracy z produkcją filmową. Niewykluczone zresztą, że to opracowanie będzie ewoluować i rozszerzać się. Mimo postępu technicznego, podstawowe czynności określone „tokiem produkcji” w procesie produkcji filmu fabularnego nie uległy wielkim zmianom przez dziesięciolecia. Niektóre zawody mają – z konieczności wielowariantowości technik realizacyjnych (np. montażu czy udźwiękowienia) – zapisy na wyższym stopniu uogólnienia. Redakcja tekstu prezentuje głównie punkt widzenia producenta na proces organizacji i realizacji dzieła filmowego z zachowaniem autonomii głównego twórcy filmu jakim jest w tradycji europejskiej reżyser.

Pojęcie grupy produkcyjnej (nazywanej dawniej nieprecyzyjnie grupą zdjęciową) czy też po prostu ekipy filmowej, należy traktować wymiennie, jako synonimy. Skład tej grupy należy traktować nieostro; raczej jako podstawowy skład ekipy produkującej film fabularny nie tylko w okresie zdjęciowym ale od momentu przygotowań po wykonanie kopii wzorcowej i materiałów wyjściowych filmu (według ustawy o kinematografii z 30 czerwca 2005 r. wykonanie kopii wzorcowej kończy realizację filmu).

Załączony „Wykaz…” nie jest więc regulaminem ani rozporządzeniem, nie jest też aktem prawnym i nie może być obowiązującym dokumentem dla współczesnego producenta. W warunkach gospodarki rynkowej jedynie umowa cywilno-prawna może być wzajemnym zobowiązaniem, zwłaszcza, że zachodzą stałe zmiany w konfiguracjach układów producenta z członkami ekip; podstawową formą współpracy producenta z realizatorami i innymi członkami grupy produkcyjnej staje się umowa o dzieło lub umowa z podmiotem gospodarczym (osobą fizyczną lub osobą prawną), która powinna w swojej treści regulować szczegółowo zakres obowiązków, czas wykonania pracy i inne ważne uwarunkowania. Jest na ten temat mowa w przedłożonej wersji regulaminu, w każdej z omawianych funkcji zawodowych. Bowiem aktualne zapisy regulaminowe mogą mieć jedynie przymiot opcji.

Opracowanie praw i obowiązków członków ekipy filmowej ma więc spełnić następujące zadania: informacyjno-edukacyjne, pomocnicze i inspirujące przy sporządzaniu umów przez producenta filmowego i jego pełnomocników. Jest zaleceniem. Jego ramowa treść (również podatna na skróty lub wielorakie rozszerzenia), potwierdza chęć jego autorów konieczności wskazania głównych metod i czynności niezbędnych do osiągnięcia celu jakim jest wyprodukowanie filmu, bądź też – szerzej rzecz ujmując – potwierdzenia zalet działania prakseologicznego , tj. takiego, gdzie ekipa filmowa powołana przez producenta jest pewnym rodzajem całości ze względu na stosunek do niej jej własnych elementów, a mianowicie taką całością, której wszystkie składniki przyczyniają się do powodzenia całości przedsięwzięcia.

Michał J. Zabłocki (oprac. 2009-2012)

***

Konsultacja: Grzegorz Kędzierski, Krzysztof Szpetmański, Małgorzata Przedpełska-Bieniek, Tomasz Matraszek, Rafał Waltenberger, Maria Duffek, Wiesław Łysakowski i inni.

***

WYDAWNICTWO KIPA
Wydanie elektroniczne I, Warszawa 2012
Redaktorzy prowadzący (konsultacja, redakcja i korekta): Ewa Borguńska, Sandra Wilk

DO POBRANIA: Wykaz praw i obowiązków… – wstęp (M.J. Zabłocki)

Partnerzy